Een emmertje vol herfstschatten
Een mooie kastanje. Een eikeltje. Een blaadje dat nét even anders is dan de rest. Voor een peuter kan er tijdens een herfstwandeling van alles op de grond liggen dat mee naar huis moet.
De peuters van locatie de Houtkamp gingen daarom samen op pad. Met een emmertje in de hand zochten ze naar blaadjes, takjes, kastanjes en eikeltjes. Gewoon lekker naar buiten en kijken wat je onderweg tegenkomt. Tijdens zo'n eenvoudige wandeling gebeurt er ondertussen best veel.
Goed kijken: wat zie je?
Buiten is er voor jonge kinderen veel te zien en te voelen. Het ene blaadje is geel, het andere bruin. Een takje voelt heel anders dan een gladde kastanje. En waar liggen eigenlijk de eikeltjes?
Door samen te kijken en te praten over wat er op de grond ligt, worden kinderen zich steeds meer bewust van hun omgeving. Een natuurwandeling biedt kansen om samen te praten over kleuren, vormen, structuren en verschillen, zoals groot en klein.
Dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Juist vragen als ‘Wat heb jij gevonden?’, ‘Welke kleur heeft dit blaadje?’ of ‘Voelt deze kastanje glad of ruw?’ zetten een kind aan tot kijken en praten. Zo leren kinderen spelenderwijs allerlei nieuwe woorden.
Een eikeltje heet een eikeltje
De gevonden herfstschatten gingen mee terug naar de groep. Daar konden de kinderen hun vondsten bewaren in hun eigen schatkist. Op de eierdoos stonden plaatjes van verschillende herfstspullen. Had een kind een eikeltje gevonden? Dan was het goed kijken: bij welk plaatje hoort het?
En natuurlijk hoort daar ook een naam bij. Eikel, kastanje, takje, blad. Woorden die voor een jong kind misschien nog nieuw zijn, krijgen zo iets tastbaars. Ze horen niet alleen het woord ‘kastanje’, maar hebben de kastanje zelf gezocht, gevonden en vastgehouden.
Juist praten over iets wat een kind op dat moment ziet en meemaakt, is waardevol. Tijdens praktische ervaringen doen jonge kinderen waarnemingen op en praten ze daarover met volwassenen en andere kinderen. Zo ontdekken ze nieuwe dingen én leren ze woorden die daarbij horen. Dat hoeft op de groep natuurlijk helemaal niet als een lesje te voelen. Het zit juist in de kleine gesprekjes onderweg en erna. ‘Wat heb jij gevonden?’ ‘Dat is een eikeltje.’ ‘Kun jij het eikeltje op jouw doos vinden?’ Zo krijgt een nieuw woord meteen betekenis.
Dit sluit aan bij onderzoek van Andres S. Bustamante, Daryl B. Greenfield en Irena Nayfeld (2018). Zij beschrijven hoe praktische activiteiten kinderen uitnodigen om goed te kijken, over hun waarnemingen te praten en daarover na te denken. Zulke ervaringen bieden tegelijkertijd ruimte voor taal en vaardigheden als vergelijken en redeneren. Voor de peuters op de Houtkamp begint dat heel eenvoudig. Met een emmertje buiten en de vraag: wat ligt daar eigenlijk op de grond?
De schatkist was al klaar voor vertrek
Voordat de peuters buiten op zoek gingen, hadden ze hun schatkist al zelf mooi beschilderd. Kwast in de hand, in de verf dopen en schilderen maar. Zo was het eierdoosje klaar om later alle gevonden herfstschatten in te bewaren.
Ook dat schilderen is meer dan alleen iets mooi maken. Kinderen hebben voor veel dagelijkse handelingen controle over de kleine spieren in hun handen nodig. Denk aan zichzelf aankleden, eten en later ook tekenen en schrijven. Schilderen is een activiteit waarmee peuters hun fijne motoriek kunnen oefenen. In Teaching Young Children (2010) worden zowel vingerverven als schilderen met een kwast genoemd als activiteiten waarmee kinderen de fijne motoriek kunnen oefenen. Dat zijn dus ook leuke activiteiten voor thuis.
Tijdens het schilderen oefenen kinderen dus ongemerkt met het gebruiken van hun handen en vingers. En de peuter zelf? Die is vooral bezig met een kwast, verf en een eierdoosje dat straks een echte schatkist wordt.
Vooral lekker bezig zijn
Als volwassenen kunnen we natuurlijk precies uitleggen welke vaardigheden kinderen tijdens zo'n activiteit oefenen. Voor een peuter werkt het gelukkig een stuk eenvoudiger. Die is vooral druk met dat ene mooie blaadje. Een kwast vol verf. Of een kastanje die écht mee terug moet in de emmer.
En juist daarom zijn dit soort activiteiten zo fijn. Bewegen, zoeken, kijken, praten en iets met je handen maken komen vanzelf bij elkaar. Buiten spelen geeft jonge kinderen bovendien alle ruimte om te bewegen en hun omgeving te ontdekken. Ze rennen, bukken, zoeken en rapen op, terwijl ze ondertussen van alles zien en ervaren.
Dus de volgende keer dat een peuter thuiskomt met een jaszak vol blaadjes, takjes en eikels? Zie het als een mooie aanleiding om samen verder te ontdekken en spelenderwijs nieuwe woorden te leren. Want hoe heet dat blaadje eigenlijk? En hoe voelt die kastanje?
Bronnen
